usability.edu.pl
vademecum użyteczności i dostępności
serwisów internetowych

Badania eksploracyjne

Badania eksploracyjne

Wywiady

Istnieje cały szereg technik prowadzenia wywiadów, takich jak wywiady bezpośrednie czy zogniskowane wywiady grupowe, służących do eksploracji wybranego obszaru poprzez uzyskanie pożądanych informacji od użytkownika.

Wywiady bezpośrednie to interaktywne wywiady, w czasie których użytkownikowi zadaje się pytania oraz rejestruje jego odpowiedzi. Często przebieg wywiadów jest nieformalny i nieustrukturyzowany, aby w ten sposób uzyskać jak najbardziej naturalne odpowiedzi respondenta. Z drugiej strony standaryzacja wywiadu wpływa na ułatwienie późniejszej analizy danych. Pytania mogą dotyczyć różnorodnych obszarów, w zależności od rodzaju informacji, jaki chcemy uzyskać.1

Wywiady indywidualne oraz grupy fokusowe są sformalizowanymi, bezpośrednimi spotkaniami z użytkownikami, którzy proszeni są o wyrażenie swoich opinii i uwag na temat badanego serwisu internetowego. W przeciwieństwie do kwestionariuszy, przy ich prowadzeniu obecny jest badacz, moderujący ich przebieg i stymulujący dyskusję. Obecność większej liczby uczestników badania pozwala na interakcję między nimi, co prowadzi do odkrycia większej ilości problemów oraz dostrzeżenie popularności występowania danego problemu. Powoduje jednak możliwość pojawienia się tzw. „myślenia grupowego”, czyli tendencji osób indywidualnych do popierania opinii najpopularniejszej pośród grupy, zamiast przedstawiania własnego stanowiska.2

Badania tego typu mogą być prowadzone na dowolnym etapie rozwoju serwisu internetowego, począwszy od gromadzenia wymagań użytkowników we wczesnej fazie projektowania, aż po ocenę satysfakcji użytkowników z korzystania z gotowego serwisu.3

Kwestionariusze to spisane listy pytań które dowolną drogą rozpowszechniamy wśród respondentów, prosząc ich o odpowiedzi. Tym różnią się od wywiadów bezpośrednich, iż wymagają znacznie większego wkładu pracy i zaangażowania ze strony respondenta, który musi samodzielnie odpowiedzieć na pytania oraz przekazać badaczowi wypełniony kwestionariusz. Choć możemy to poczytywać jako dużą wadę, należy pamiętać iż przerzucenie na barki respondenta trudu przeprowadzenia tego rodzaju badania pozwala na znaczne ograniczenie kosztów, a także dotarcie do szerszego grona respondentów.4

W badaniach użyteczności kwestionariusze służyć mogą na przykład gromadzeniu wymagań użytkownika, identyfikacji jego preferencji, ocenie satysfakcji użytkowników z korzystania z serwisu internetowego oraz zidentyfikowaniu problemów z użytecznością, które nie zostały wcześniej wychwycone.5

Analiza kontekstu użytkownika to metoda ustrukturyzowanego wywiadu, służącego w szczególności pozyskaniu wiedzy o warunkach w jakich użytkownicy korzystają z serwisu internetowego. Badacz obserwuje użytkownika w czasie pracy, w jego naturalnym otoczeniu i rejestruje wszystkie narzędzia i osoby wspierające użytkownika w jego działaniach służących realizacji zamierzonych zadań.6

Celem stosowania tej metody jest poznanie i zrozumienie kontekstu, w jakim użytkownik korzysta z serwisu internetowego. Może to dotyczyć otoczenia, miejsca, czasu, sytuacji i innych warunków, które mogą wpływać na działania użytkownika w obrębie serwisu.

Metoda ta polega na prowadzeniu wywiadu z użytkownikiem w formie otwartego dialogu, w którym ma on możliwość wyrażenia swoich potrzeb, wymagań, opinii, doświadczeń. Użytkownik zostaje więc włączony w proces projektowania.

Metoda znajduje zastosowanie w szczególności we wczesnej fazie projektowania serwisu internetowego, a informacje zebrane przy jej wykorzystaniu mogą wpłynąć na zmianę kierunku rozwoju, z uwagi na lepsze zrozumienie kontekstu w jakim będzie on wykorzystywany.7

Obserwacje i rejestracje

Badania w terenie są najlepszym sposobem dla zbierania informacji o wymaganiach użytkownika wobec tworzonego serwisu internetowego. Polegają na prowadzeniu wywiadów i obserwacji w naturalnych warunkach, w jakich użytkownicy korzystają na co dzień z Sieci Web, jak miejsce pracy lub dom. Choć prowadzenie podobnych badań w warunkach laboratoryjnych jest prostsze dla badacza, dostarcza mniej rzetelnych informacji.

Ponieważ różne grupy docelowe użytkowników mogą korzystać z tego samego serwisu WWW w zupełnie różnych warunkach, badania te powinno się prowadzić wśród zróżnicowanego kręgu użytkowników, reprezentatywnych dla różnych grup docelowych.8

Sesje rejestrowane stanowią most pomiędzy wywiadami związanymi z usability, gdzie pytamy użytkowników o ich doświadczenia oraz testami użyteczności, w czasie których obserwujemy działania użytkownika w obrębie serwisu. Polegają one na samodzielnym wykonywaniu przez użytkownika zaleconych zadań w serwisie internetowym (lub jego prototypie), przy czym działania te są automatycznie rejestrowane przez specjalne oprogramowanie. Na końcu użytkownik zdaje także raport ze swojego badania, wzbogacając go o otwarte opinie i uwagi.

Dzięki możliwości automatyzacji rejestracji działań użytkownika, jest to doskonałe narzędzie do prowadzenia zdalnych badań użyteczności, które każdy uczestnik badania może przeprowadzić samodzielnie, w środowisku w którym na co dzień korzysta z sieci Web.

Pozwala to na znaczne ograniczenie kosztów badania, jednak brak kompetentnego obserwatora na żywo obserwującego zachowania użytkownika, powoduje iż nie ma możliwości w pełni obiektywnej analizy przebiegu sesji (utracone zostają m.in. komentarze głosowe użytkownika).9 Temat narzędzi do zdalnego prowadzenia badań użyteczności zostanie rozwinięty w dalszej części niniejszej pracy.

Samoobserwacja to metoda samodzielnej rejestracji swoich działań, obserwacji, doświadczeń przez użytkownika, w czasie interakcji z badanym serwisem internetowym. Podobnie jak w przypadku sesji rejestrowanych, znajduje ona zastosowanie w przypadku badań prowadzonych zdalnie, jednak w tym przypadku nie jest wykorzystywane żadne oprogramowanie rejestrujące, a jedynym produktem badania jest raport sporządzony przez użytkownika. Jest to zatem forma znacznie prostsza od sesji rejestrowanych, pozwala jednak na zmniejszenie kosztów i skrócenie czasu koniecznego na przeprowadzenie badania. Niejednokrotnie poziom szczegółowości uzyskanych w ten sposób informacji jest po prostu wystarczający.

Uczestnicy badania otrzymują dostęp do serwisu internetowego lub jego prototypu, scenariusz zadań które mają wykonać w ramach badania oraz odpowiednio przygotowany dziennik (w postaci papierowej lub elektronicznej), w którym zapisują swoje działania, obserwacje, opinie i inne. Warto wskazać użytkownikowi „punkty zatrzymania” w których powinien on przerwać dalszą realizację zadań i zapisać swoje dotychczasowe spostrzeżenia.

Ponieważ informacje zgromadzone w ten sposób wyrażają przede wszystkim preferencje użytkowników, a nie obiektywne fakty, metoda ta znajduje zastosowanie zwłaszcza we wczesnych fazach projektowania i rozwoju serwisu internetowego.10

1 Zob. J. Hom, Surveys, The Usability Methods Toolbox, http://usability.jameshom.com/surveys.htm, [06.08.2010].

2 Zob. Focus Groups, Usability First, http://www.usabilityfirst.com/usability-methods/focus-groups/, [06.08.2010].

3 Zob. J. Hom, Interviews and Focus Groups, The Usability Methods Toolbox, http://usability.jameshom.com/intrview.htm, [06.08.2010].

4 Zob. J. Hom, Questionnaires, The Usability Methods Toolbox, http://usability.jameshom.com/question.htm, [06.08.2010].

5 Zob. Surveys, Usability First, http://www.usabilityfirst.com/usability-methods/surveys/, [06.08.2010].

6 Zob. Contextual Task Analysis, Usability First, http://www.usabilityfirst.com/usability-methods/contextual-task-analysis/, [04.08.2010].

7 Zob. J. Hom, Contextual Inquiry, The Usability Methods Toolbox, http://usability.jameshom.com/context.htm, [06.08.2010].

8 Zob. J. Hom, Ethnographic Study / Field Observation, The Usability Methods Toolbox, http://usability.jameshom.com/fieldobs.htm, [06.08.2010].

9 Zob. J. Hom, Journaled Sessions, The Usability Methods Toolbox, http://usability.jameshom.com/journals.htm, [06.08.2010].

10 Zob. J. Hom, Self-Reporting Logs, The Usability Methods Toolbox, http://usability.jameshom.com/selfrept.htm, [06.08.2010].

Przejdź do następnego rozdziału: Badania inspekcyjne »