usability.edu.pl
vademecum użyteczności i dostępności
serwisów internetowych

Zdalne badania użyteczności

Charakterystyka zdalnych badań użyteczności

Badania użyteczności, w których uczestnik badania oraz osoba przeprowadzająca badanie nie znajdują się w tej samej fizycznej lokalizacji, określamy jako badania zdalne. Wiele spośród omówionych technik badania użyteczności można zastosować w sposób zdalny, przy wykorzystaniu odpowiedniego do tego oprogramowania. Pośród narzędzi temu służących wyróżnić możemy dwie zasadnicze grupy. Pierwszą są narzędzia służące przeprowadzaniu zdalnych testów moderowanych, w których tzw. moderator jest osobą odpowiedzialną za komunikację z uczestnikami w trakcie badania oraz obserwacje ich działań. Drugą są zdobywające obecnie dużą popularność narzędzia do zdalnych testów niemoderowanych, nazywanych także asynchronicznymi, w których wykorzystywane są narzędzia w sposób automatyczny gromadzące informacje zwrotne od użytkowników i rejestrujące ich działania w serwisie WWW.

Warto także zwrócić uwagę na istnienie na rynku szeregu narzędzi, które choć potocznie określane są jako oprogramowanie do testowania użyteczności, faktycznie są jedynie narzędziami statystycznymi, gromadzącymi różnorodne dane liczbowe obrazujące działalność użytkowników w serwisie. Dane te mogą oczywiście z powodzeniem zostać wykorzystane przy badaniu użyteczności serwisu WWW.

Do zalet narzędzi do moderowanych badań zdalnych zaliczyć należy przede wszystkim znacznie niższy koszt prowadzenia testów w porównaniu z badaniami w warunkach laboratoryjnych. Wiąże się to m.in. z niższymi honorariami dla uczestników badania, wykluczeniu ew. kosztów podróży, uproszczeniu organizacji badania. Ponadto wielką korzyścią jest prowadzenie testów w naturalnym środowisku użytkownika, a nawet w naturalnym dla przeprowadzania danych czynności czasie. Idealną sytuacją jaką można tu wykorzystać, jest badanie doświadczenia użytkownika w momencie kiedy z własnej motywacji, w dogodnym i naturalnym dla siebie czasie i miejscu wykonuje on działania w obrębie badanego serwisu internetowego. Kolejną zaletą jest możliwość znacznie łatwiejszego przeprowadzenia testów wśród zróżnicowanej geograficznie grupy użytkowników, rozproszonych nawet po całym świecie.

Z drugiej jednak strony należy wspomnieć o wadach tego rozwiązania. Pierwszą z nich są kwestie bezpieczeństwa i poufności. W przypadku badań zdalnych nie sposób zagwarantować poufności przedmiotu badania, a kontrola nad uczestnikami badania jest znacznie utrudniona. Nie istnieje także możliwość przeprowadzenia w sposób zdalny testów, w których potrzebna jest wnikliwa obserwacja ciała użytkownika, jak badania eye-trackingowe, czy choćby obserwacja fizycznych zachowań uczestnika. Wreszcie w szczególnych przypadkach skorzystanie z narzędzi do zdalnego badania może nie być możliwe z uwagi na problemy natury technicznej po stronie użytkownika.1

Narzędzia do niemoderowanych testów zdalnych pozwalają na gromadzenie zarówno danych ilościowych jak i jakościowych, bez konieczności uczestnictwa moderatora badania. Dane ilościowe jakie jesteśmy w stanie w ten sposób pozyskiwać to m.in.:

  • Odsetek zadań zakończonych przez użytkowników z powodzeniem.
  • Czas potrzebny na wykonanie zadania.
  • Czas przebywania na stronie internetowej.
  • Sekwencje kliknięć.
  • Punktowa ocena satysfakcji.
  • Rankingi opinii.
  • Dane typu „web analytics” – przeglądarka, system operacyjny, rozdzielczość ekranu użytkownika.

Większość spośród narzędzi tego typu jest w stanie także pozyskiwać od uczestników badania jakościowe informacje zwrotne, jak sugestie czy komentarze użytkowników. Niektóre oprogramowanie jest ponadto w stanie rekrutować uczestników testów, na przykład spośród osób odwiedzających serwis WWW. W takim wypadku istnieje możliwość pozyskania bardzo wartościowych informacji zwrotnych od użytkowników faktycznie zainteresowanych skorzystaniem z serwisu internetowego.

Największą zaletą tej metody jest minimalizacja kosztu pojedynczego badania, który jest jeszcze niższy niż w przypadku testów zdalnych moderowanych, organizacja badań tego typu jest również najprostsza. Ponadto pozwala ona na prowadzenie symultanicznych testów dowolnej liczby użytkowników jednocześnie, wykonujących działania na dowolnej liczbie stron internetowych.

Szczególną uwagę należy zwrócić na pojawienie się praktycznej możliwości prowadzenia długotrwałych testów użyteczności przy wykorzystaniu tej metody. Podczas gdy większość metod testowania użyteczności skupia się na ocenie łatwości inicjalnego zapoznania się z serwisem internetowym przez użytkownika, trudnością było zbadanie etapu w którym użytkownik zdobywa wprawę w posługiwaniu się serwisem oraz badanie etapu kiedy doświadczony użytkownik biegle posługuje się interfejsem. Pozwala na to dopiero wykorzystanie omawianego oprogramowania do zautomatyzowanego niemoderowanego prowadzenia testów, które potrafi w sposób samoczynny śledzić i rejestrować działania tego samego użytkownika w długim czasie.

Wśród wad należy wymienić brak możliwości interakcji z użytkownikiem w czasie trwania testu, przez co niemożliwe jest przeprowadzanie bardziej złożonych scenariuszy zadań. Ponieważ uczestnicy nie są nadzorowani w czasie testu, mogą oni pośpiesznie i niedbale realizować zadania, skupiając się jedynie na szybkim i łatwym uzyskaniu honorarium. Wreszcie wszelkie dane statystyczne zgromadzone w ten sposób nie mogą być samodzielną podstawą do wnioskowania o doświadczeniu użytkownika.

Biorąc pod uwagę powyższe wady i zalety, niemoderowane testy zdalne znajdują najlepsze zastosowanie jako uzupełnienie prowadzonych wstępnie badań moderowanych. Duże próby użytkowników biorące udział w tanich badaniach niemoderowanych mogą zostać wykorzystane do liczbowego poparcia wskazań pochodzących z testów moderowanych prowadzonych na niewielkiej próbie. Pozwalają one także na śledzenie długoterminowego związku użytkownika z serwisem internetowym.2

1 Zob. N. Bolt, Pros and cons of remote usability testing, Johnny Holland Magazine, 02.07.2010, http://johnnyholland.org/2010/06/02/pros-and-cons-of-remote-usability-testing/, [13.08.2010].

2 Zob. K. Soucy, Unmoderated, Remote Usability Testing: Good or Evil?, UX Matters, 18.01.2010, http://www.uxmatters.com/mt/archives/2010/01/unmoderated-remote-usability-testing-good-or-evil.php, [13.08.2010].

Przejdź do następnego rozdziału: O autorze »