usability.edu.pl
vademecum użyteczności i dostępności
serwisów internetowych

Niepełnosprawny w sieci

Wpływ niepełnosprawności na korzystanie z sieci Web

Rozważania na temat dostępności serwisów internetowych warto rozpocząć od zdefiniowania pojęcia niepełnosprawności oraz omówienia, jak użytkownicy o różnym rodzaju i stopniu niepełnosprawności korzystają z sieci WWW.

Nie istnieje jedna, powszechnie akceptowana definicja lub kategoryzacja niepełnosprawności. Światowa Organizacja Zdrowia definiuje to pojęcie jako całkowitą niemożność lub ograniczenie zdolności prowadzenia aktywnego życia w sposób lub w zakresie uznawanym za typowe dla człowieka. 1 Niepełnosprawność może być  całkowita lub częściowa, trwała lub okresowa, wrodzona lub nabyta, ustabilizowana lub progresywna. 2 Może być spowodowana różnorodnymi czynnikami, począwszy od urazu a skończywszy na starzeniu się. Złożoność tego problemu pokazuje, jak trudne jest uwzględnienie tak zróżnicowanych potrzeb tej grupy użytkowników Internetu, aby uczynić serwis WWW dostępnym.

Różne rodzaje niepełnosprawności mają różny wpływ na korzystanie z serwisów internetowych. Pierwszą grupą są ograniczenia wizualne, uwzględniające ślepotę, niedowidzenie, wady refrakcyjne wzroku (krótko- i dalekowzroczność), astygmatyzm, ślepotę barw, zeza, zaćmę oraz inne. Osoby dotknięte tymi problemami, do przeglądania sieci Web mogą korzystać z takich technologii pomocniczych jak czytniki ekranu, tzw. linijki (monitory) brajlowskie, monitorów o dużych rozmiarach matrycy, a także oprogramowania służącego powiększaniu obrazu wyświetlanego na ekranie komputera.3

Kolejna grupa to ograniczenia słuchowe, jak głuchota lub osłabienie słuchu. Aby pokonać związane z tym bariery wykorzystuje się m.in. tekstowe opisy dla nagrań dźwiękowych.

Do ograniczeń motorycznych zaliczamy osłabienie, ograniczenie kontroli mięśniowej (jak brak koordynacji czy paraliż), ograniczenie odczuwania, a także brak kończyn. Niektóre schorzenia mogą powodować ból, który utrudnia ruch. Osoby dotknięte tymi ograniczeniami mogą wykorzystywać szereg narzędzi pomocniczych przy przeglądaniu sieci Web, takich jak oprogramowanie rozpoznające głos, narzędzia zastępujące mysz komputerową poprzez śledzenie ruchów głowy, oka, odczytujące skupienie oka lub mrugnięcia okiem, wskaźnik trzymany w ustach i inne.

Spotykane są także osoby mające trudności w wydawaniu głosu, który mógłby być rozpoznawany przez oprogramowanie rozpoznające głos. Problemy mogą dotyczyć głośności bądź wyraźności głosu. Osoby te zmuszone są polegać na alternatywnych do głosu metodach interakcji z serwisem.

Istnieje również cały szereg niepełnosprawności o charakterze kognitywnym i neurologicznym. Wskazać tu możemy trudności w uczeniu się, ograniczenia inteligencji, osłabienie pamięci krótko- lub długotrwałej, dolegliwości napadowe oraz schorzenia psychiatryczne. W takich przypadkach rozwiązania upatruje się w projektowaniu serwisów internetowych o bardzo prostej, przejrzystej i spójnej strukturze nawigacji, unikaniu wszelkich wizualnych bądź dźwiękowych dodatków mogących rozpraszać użytkownika czy powodować napady, wykorzystaniu prostego, powszechnie zrozumiałego języka i wreszcie uwzględnieniu, że użytkownik może potrzebować długiego czasu na realizację zadania w obrębie serwisu WWW.4

Sieć Internet ma wielki potencjał do zwiększania niezależności osób niepełnosprawnych oraz poszerzania horyzontów ich życia. Dostęp do Internetu jest dla takich osób szansą na znalezienie zatrudnienia, aktywność kulturalną, zakup dóbr i usług oraz po prostu miejscem interakcji międzyludzkich. Medium to pozwala uniknąć społecznego wykluczenia osobom, które nie mają możliwości fizycznego uczestnictwa w życiu społecznym w tradycyjnym rozumieniu tego słowa.

Potencjał ten może jednak zostać wykorzystany jedynie jeśli potrzeby osób niepełnosprawnych brane są pod uwagę przez twórców serwisów internetowych. Pierwsze dwie dekady istnienia sieci WWW pokazały, iż często twórcy ci nie przykładają odpowiedniej wagi do tego problemu. Dzieje się tak w szczególności dlatego, że najczęściej grupy osób niepełnosprawnych nie są uznawane za dostatecznie atrakcyjny z marketingowego punktu widzenia segment konsumentów. Dlatego też istnieje wiele inicjatyw, których celem jest budowanie świadomości o znaczeniu projektowania dostępnych serwisów internetowych. W działania z tym związane angażują się także organizacje międzynarodowe i rządy państw, tworząc odpowiednie regulacje prawne.

Przestrzeganie standardów dostępności serwisów internetowych jest w kręgu szczególnego zainteresowania takich segmentów rynku jak administracja państwowa, edukacja, służba zdrowia, transport publiczny i inne instytucje publiczne. Nieprawdziwe jest jednak stwierdzenie, że dostępność serwisów internetowych to temat, który ma znaczenie jedynie dla sektora publicznego. Każde przedsiębiorstwo czyniąc swoją stronę internetową dostępną, ma szansę na dotarcie do szerszej grupy użytkowników i zwiększenie w ten sposób swojego udziału w rynku. Warto w tym miejscu zaznaczyć także, że podejmowanie wysiłków web accessibility wpływa korzystnie na doświadczenie wszystkich (nie tylko niepełnosprawnych) użytkowników serwisu, zmniejszając ilość popełnianych błędów, zwiększając szybkość działania, zwiększając ogólną satysfakcję.5

Dokumentem dotyczącym dostępności serwisów internetowych, cieszącym się największym autorytetem jest opublikowany przez inicjatywę W3C WAI „Web Content Accessibility Guidelines 2.0 (WCAG 2.0)”. Publikacja ta zawiera szeroką gamę rekomendacji dotyczących dostępności, pogrupowanych logicznie zgodnie z obszarem, którego dotyczą. Co ważne, rekomendacje te są wzbogacone mierzalnymi „kryteriami sukcesu”, które pozwalają jednoznacznie zbadać stopień spełnienia wymagań danej wytycznej. Umożliwia to praktyczną implikację tej publikacji w wymogach prawnych, specyfikacjach wymagań, zawieranych umowach i tym podobnych dokumentach

1 Zob. Definicja niepełnosprawności, Niepełnosprawność, http://www.unic.un.org.pl/niepelnosprawnosc/definicja.php, [03.08.2010].

2 Zob. Niepełnosprawność, Wikipedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Niepełnosprawność, [03.08.2010].

3 Zob. How People with Disabilities Use the Web, W3C Draft Note, 30.09.1999, http://www.w3.org/WAI/EO/Drafts/WAI-access-profiles, [03.08.2010].

4 Zob. tamże, http://www.w3.org/WAI/EO/Drafts/WAI-access-profiles, [03.08.2010].

5 Zob. Accessibility, Usability First, http://www.usabilityfirst.com/about-usability/accessibility/, [03.08.2010].

Przejdź do następnego rozdziału: Wytyczne WCAG 2.0 »


Komentarze

  1. Jacek

    5 lutego 2011

    Pozwolę sobie poczynić uwagę na temat osób niesłyszących. Dla nich największym problemem jest *zrozumienie* treści, a nie jej usłyszenie. Dla większości z nich język polski jest językiem obcym, jak dla nas angielski. Dlatego najskuteczniejszym rozwiązaniem jest stosowanie tekstu łatwego do czytania. Przy okazji może zainteresuje Pana inicjatywa Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni, na razie poczytać o niej można tylko na Facebooku, ale może niedługo…