usability.edu.pl
vademecum użyteczności i dostępności
serwisów internetowych

Nawigacja

Nawigacja serwisu internetowego powinna umożliwić wygodne, wydajne i efektywne przeszukiwanie i przeglądanie treści i zasobów serwisu.

Schemat nawigacji należy uczynić łatwo rozpoznawalnym, spójnym i obecnym na wszystkich podstronach, aby pozwolić użytkownikowi w łatwy sposób zrozumieć i opanować strukturę serwisu internetowego. Elementy nawigacji zaleca się wyróżnić i pogrupować według logicznych z punktu widzenia użytkownika kryteriów.

W przeszłości przy projektowaniu nawigacji serwisu WWW postulowano przestrzeganie złotej zasady „3 kliknięć”. Reguła ta sugeruje, iż użytkownik powinien być w stanie dotrzeć do poszukiwanej informacji w obrębie serwisu internetowego wykonując nie więcej niż 3 kliknięcia myszką. Zasada ta obecnie uogólniana jest do sugestii, iż choć faktyczna ilość szczebli nawigacji nie jest istotna, użytkownik w każdej chwili ma mieć pełną świadomość swojego obecnego położenia w obrębie serwisu internetowego. Nadrzędne nad bezwzględną ilością kliknięć jest zrozumienie i akceptacja zasady działania nawigacji przez użytkownika.1 Podobnej krytyce poddana została inna zasada, zalecająca grupowanie elementów nawigacji po „7+-2”. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez George A. Millera, ludzki mózg radzi sobie z nadmierną złożonością informacji, poprzez jej podział na pomniejsze grupy i jednostki. Ma to wiązać się z ograniczeniami pamięci krótkotrwałej, która jest w stanie przechować jedynie od 5 do 9 informacji jednocześnie. Na tej podstawie wyciągnięto wnioski, iż elementy nawigacji serwisów internetowych należy grupować w liczbie zbliżonej do 7. Obecnie zasadność tej interpretacji jest często podważana, słuszne jest jednak założenie, iż grupowanie elementów nawigacji według logicznych kryteriów sprzyja tworzeniu przyjaznych interfejsów użytkownika.2

Użytkownik powinien w każdej chwili móc z łatwością określić swoje położenie w obrębie serwisu internetowego. Celowi temu służyć może zarówno wykorzystanie „ścieżki okruszków” (ang. breadcrumbs), odpowiednia wizualna, hierarchiczna prezentacja odnośników w nawigacji, jak i odpowiedni format adresu URL. „Ścieżka okruszków” obrazuje lokalizację użytkownika w serwisie prezentując listę odnośników do stron znajdujących się wyżej w hierarchii, pozwalając jednocześnie na szybki powrót do tych stron. Warto pamiętać iż użytkownik może trafić do serwisu internetowego odwiedzając nie główną stronę, ale bezpośrednio jedną z podstron, za pośrednictwem tzw. „głębokich linków” prowadzących z wyników wyszukiwania lub innych źródeł. W takiej sytuacji możliwość szybkiego i łatwego zlokalizowania swojego położenia w serwisie może zadecydować czy użytkownik opuści serwis, czy też zapozna się z kolejnymi jego podstronami.

Ponadto serwis powinien posiadać nawigacyjną podstronę nazywaną potocznie „mapą strony” (ang. Site map), zawierającą hierarchiczne drzewo odnośników do wszystkich podstron i zasobów w obrębie serwisu internetowego.

W przypadku stron internetowych z dużą ilością treści, zaleca się tworzenie wewnętrznej listy „kotwic” jako spisu treści, ułatwiającego zapoznanie się z zawartością strony i szybkie nawigowanie do poszukiwanych informacji.

Należy pozostawić użytkownikowi swobodę wyboru, czy element docelowy ma po kliknięciu odnośnika zostać otwarty w tym samym, czy też nowym oknie przeglądarki (co uniemożliwia wykorzystanie przycisku „wstecz” nowego okna).

Użyteczność i dostępność serwisów internetowych jest najlepiej wspierana przez wykorzystanie odnośników tekstowych. Teksty odnośników powinny w jasny, jednoznaczny i opisowy sposób informować o ich funkcji i docelowej stronie (zasobie). Ponadto odnośniki poza etykietą (tekstem) powinny być dodatkowo opisane za pomocą „tytułów”, widocznych po umieszczeniu kursora myszki nad etykietą (znajdują również zastosowanie w przypadku korzystania z technologii pomocniczych, a także do celów optymalizacji SEO). Idealna jest sytuacja w której etykieta odnośnika jest zgodna z tytułem strony (zasobu) do którego prowadzi. Jednocześnie należy jednak kontrolować rozsądną długość linków tekstowych, powinny być odpowiednio długie, aby zapewnić zrozumiały opis, ale na tyle krótkie, aby mieścić się w pojedynczej linii tekstu. Za złą praktykę jest natomiast uznawane opisywanie linków za pomocą nieinformacyjnych fraz jak „kliknij tutaj”, które tracą znaczenie wyrwane z kontekstu.

Wartościowym wzbogaceniem nawigacji na stronie internetowej jest umieszczenie na poszczególnych stronach odnośników do pokrewnych treści oraz innych zasobów pomocniczych, np. poszerzających wiedzę na dany temat. Wykorzystanie w tym celu linków śródtekstowych jest obecnie krytykowane, ponieważ może powodować opuszczenie przez użytkownika danej strony przed zapoznaniem się z jej kompletną treścią. Obecnie postulowane jest umieszczanie linków do zasobów pokrewnych na końcu danej strony lub danego spójnego fragmentu treści.

W przypadku najważniejszych dla działania serwisu odnośników, dopuszczalne jest zamieszczenie więcej niż jednego odnośnika do danego zasobu, pozwalając użytkownikowi na dotarcie do tego samego celu różnymi drogami.

Na stronach gromadzących dużą liczbę odnośników, które ze względu na swój charakter zostaną przez użytkownika odwiedzone nie więcej niż jeden tylko raz, warto jest za pomocą odpowiedniej kolorystyki, przekreślenia, lub innego sposobu wyróżnienia odróżnić linki odwiedzone od nieodwiedzonych. Podobnie zalecane jest odróżnianie linków wewnętrznych oraz zewnętrznych w serwisie internetowym.3

Na nieprawidłową organizację nawigacji oraz niedostateczne wyróżnienie odnośników wskazuje występowanie zjawiska „wyszukiwania min” (ang. minesweeping). Pojęciem tym określa się zachowania użytkownika, który nie będąc w stanie wyróżnić odnośników od treści, przeszukuje myszką obszar strony, obserwując zmiany kursora w momencie najechania na link. 4

1 Zob. V. Friedman (2007), op. cit. , [24.08.2010].

2 Zob. J. Kalbach, The Myth of „Seven, Plus or Minus 2”, Dr.Dobb’s.com, 01.01.2002, http://www.drdobbs.com/web-development/184412300, [24.08.2010].

3 Zob. Research-Based Web Design & Usability Guidelines, op. cit., s. 85 - 99, [24.08.2010].

4 Zob. V. Friedman (2007), op. cit., [24.08.2010].

Przejdź do następnego rozdziału: Wyszukiwarka »