usability.edu.pl
vademecum użyteczności i dostępności
serwisów internetowych

Definicje najważniejszych pojęć

Z tematyką projektowania serwisów internetowych wiąże się szereg różnych obszarów zainteresowania, spośród których każde reprezentuje inny punkt widzenia na ten sam temat, choć pojęcia te przenikają się i niełatwo jest wskazać jednoznaczne granice między nimi. Mimo iż tematyka serwisu usability.edu.pl skupia się na zagadnieniach użyteczności i dostępności serwisów WWW, dotyczy ona również w mniejszym lub większym stopniu pozostałych pojęć, dlatego też zostały one przybliżone w tym rozdziale. Omawiane pojęcia to:

  • Użyteczność serwisów internetowych
  • Dostępność serwisów internetowych
  • Interfejs użytkownika
  • Interakcje człowiek – komputer
  • Architektura informacji
  • Projektowanie interakcji
  • Doświadczenie użytkownika

Użyteczność serwisów internetowych (ang. web usability)

Pojęcie użyteczności jest związane z nauką i sztuką projektowania serwisów internetowych, jest to miara wydajności, efektywności i satysfakcji z jaką użytkownicy mogą realizować w serwisie określone cele w określonym kontekście użycia.1 Zapewnieniu użyteczności serwisu internetowego służą testy z użytkownikami oraz szereg zasad, konwencji i tzw. „najlepszych praktyk” wywodzących się najczęściej z wyników badań i praktycznych doświadczeń gromadzonych od chwili powstania sieci World Wide Web.

Celem podporządkowania procesu projektowania serwisów internetowych zasadom użyteczności, jest uzyskanie optymalnej architektury informacji, nawigacji i interakcji i zapewnienie możliwie największej satysfakcji użytkownika z korzystania z serwisu internetowego2.

Zagadnienia interesujące tą dziedzinę to m.in. łatwość nauczenia się przez użytkownika obsługi serwisu przy pierwszych odwiedzinach oraz łatwość zapamiętania tego sposobu obsługi, efektywność wykonywania zamierzonych zadań w serwisie przez użytkownika, ilość błędów popełnianych w trakcie wykonywania zadań i możliwość sprawnego ich naprawiania.3

Dostępność serwisów internetowych (ang. web accessibility)

Pojęcie dostępności serwisów internetowych dotyczy działań podejmowanych w celu uczynienia wszelkich treści i funkcjonalności zamieszczonych na stronie internetowej osiągalnych i możliwych do wykorzystania dla jak najszerszej grupy użytkowników. Określenia tego używa się najczęściej w kontekście umożliwienia jak najlepszego wykorzystania możliwości oferowanych przez serwis internetowy osobom o dowolnym rodzaju ograniczenia sprawności (niedowidzenie lub ślepota, głuchota, ograniczenia motoryczne, inne) oraz użytkownikom korzystającym z Internetu za pośrednictwem tzw. technologii pomocniczych (np. czytnik ekranu), czy terminala o możliwościach ograniczonych w porównaniu z komputerem PC (np. telefon komórkowy)4.

Porównanie pojęć użyteczności i dostępności

Pojęcia użyteczności i dostępności serwisów internetowych są często błędnie uznawane za tożsame lub błędnie definiowany jest ich zakres. Oba pojęcia są blisko powiązane, a wspólnym celem obu jest zwiększanie ogólnej satysfakcji użytkowników oraz czynienie korzystania z serwisu tak efektywnym i wydajnym jak to możliwe. Jednak podczas gdy dostępność skupia się na wstępnym usuwaniu barier i czynieniu witryny osiągalną dla jak najszerszej grupy, użyteczność zajmuje się kolejnym krokiem, jakim jest maksymalizowanie satysfakcji korzystania z serwisu dla użytkowników. Dostępność jest warunkiem koniecznym ale niewystarczającym dla wysokiej użyteczności. Najlepszą praktyką jest tworzenie serwisów internetowych zgodnych zarówno z zaleceniami web usability jak i web accessibility, jednak optymalizacja strony pod kątem tylko jednego z tych kryteriów nie oznacza jednoczesnej optymalizacji pod kątem drugiego.4

Interfejs użytkownika

Za pomocą interfejsu użytkownika człowiek może wchodzić w interakcję z urządzeniem bądź oprogramowaniem. W kontekście sieci Web, mianem tym określa się interfejs strony www, za którego pomocą użytkownik wchodzi w interakcje z serwisem.5

Interakcje człowiek – komputer (ang. human-computer interaction, HCI)

Dziedzina interakcji człowiek-komputer interesuje się projektowaniem, badaniem i wdrażaniem interfejsów użytkownika oraz opisywaniem zjawisk z tym związanych.6 Tematyka ta dotyczy zarówno samego sprzętu komputerowego, jak i interfejsu oprogramowania – co można przełożyć na grunt projektowania serwisów internetowych.

Architektura informacji (ang. information architecture, IA)

Organizacja Information Architecture Institute definiuje to pojęcie jako strukturalny projekt środowisk informacyjnych oraz naukę i sztukę projektowania serwisów internetowych w celu wspierania ich użyteczności i „przeszukiwalności”.7 Pojęcie to obejmuje zatem m.in. projektowanie nawigacji serwisu WWW, jego struktury, powiązań między poszczególnymi stronami, a także projektowanie hierarchii informacji na poszczególnych stronach.8

Projektowanie interakcji (ang. interaction design, IxD)

Dziedzina ta dotyczy struktury i sposobu działania interaktywnych systemów, jak serwisy internetowe. Projektanci interakcji starają się tworzyć wartościowe związki pomiędzy ludźmi a systemami komputerowymi czy serwisami www z których korzystają.9

Pojęcie to jest przełożeniem na praktyczny grunt teorii interakcji człowiek – komputer. W kontekście sieci WWW dotyczy ono projektowania dynamicznych relacji zachodzących między użytkownikiem a serwisem internetowym.

Doświadczenie użytkownika (ang. user experience, UX)

Pojęcie doświadczenia użytkownika obejmuje subiektywne spostrzeżenia i reakcje użytkownika związane z użyciem serwisu internetowego. Uwzględnia się tu emocje, preferencje, postrzeganie, psychiczne i fizyczne reakcje i zachowania, zachodzące przed, w trakcie i po użyciu. Na doświadczenie użytkownika zasadniczy wpływ mają trzy czynniki: system (tu: serwis WWW), sam użytkownik oraz kontekst użycia.10 Peter Morville zaproponował rozpatrywanie user experience w sześciu wymiarach: znajdowalności (łatwości odnalezienia serwisu w momencie wystąpienia takiej potrzeby), wzbudzania pożądania, wiarygodności (zaufanie budzone przez serwis), dostępności (dla osób niepełnosprawnych i innych), użyteczności i funkcjonalności (przydatności do zaspokajania potrzeb użytkowników).11

1 Zob. ISO 9241, Wikipedia, http://en.wikipedia.org/wiki/ISO_9241, [07.09.2010].

2 Zob. T. Karwatka, Usability w e-biznesie, s. 9., Wyd. Helion, Gliwice 2009.

3 Zob. Usability, Usability Glossary, http://www.d.umn.edu/itss/support/Training/Online/usability/glossary.html#U, [12.05.2010].

4 Zob. Accessibility, Usability Glossary, http://www.d.umn.edu/itss/support/Training/Online/usability/glossary.html#U, [12.05.2010].

5 Zob. User interface, SearchSOA.com, http://searchsoa.techtarget.com/sDefinition/0,,sid26_gci214505,00.html, [23.08.2010].

6 Zob. Curricula for Human-Computer Interaction, T. Hewett (red.), http://old.sigchi.org/cdg/cdg2.html#2_1, [23.08.2010].

7 Zob. About us, The Information Architecture Institute, http://iainstitute.org/en/about/our_mission.php, [23.08.2010].

8 Zob. M. Lipiec, Problemy z terminologią, User experience design, 24.06.2010, http://uxdesign.pl/problemy-z-terminologia/, [23.08.2010].

9 Zob. IxDA Mission, IxDA.org, http://www.ixda.org/about/ixda-mission, [23.08.2010].

10 Zob. User experience, Wikipedia, http://en.wikipedia.org/wiki/User_experience, [23.08.2010].

11 Zob. M. Lipiec, Architektura pozytywnych doświadczeń, User experience design, 11.10.2007, http://uxdesign.pl/architektura-pozytywnych-doswiadczen/, [23.08.2010].

Przejdź do następnego rozdziału: Web accessibility »